عملیاتهای ارتش اسرائیل برای پاکسازی تاسیسات زیرزمینی حزبالله در لبنان توسط ارتش اسرائیل، بهویژه در جنوب این کشور، به یکی از محورهای اصلی تنشهای منطقهای تبدیل شده است. این اقدامات نظامی با هدف خنثیسازی توانمندیهای پنهان حزبالله صورت میگیرد و ابعاد وسیعتری در درگیریهای جاری میان اسرائیل و لبنان، با نقش پررنگ ایران در حمایت از حزبالله، پیدا کرده است. در ادامه به بررسی دقیق این عملیاتها، پیشینه و پیامدهای آنها میپردازیم.
مقدمه: ابعاد استراتژیک تاسیسات زیرزمینی در لبنان
تاسیسات زیرزمینی، بهویژه شبکههای تونلی، سالهاست که به عنصری حیاتی در استراتژیهای دفاعی و تهاجمی گروههای نظامی و شبهنظامی در مناطق مختلف جهان تبدیل شدهاند. در خاورمیانه و بهطور خاص در لبنان، حزبالله از این زیرساختها برای اهداف مختلفی چون پنهانسازی تسلیحات، جابجایی نیروها، ایجاد مراکز فرماندهی و عملیاتی، و حتی محلهای اقامت طولانیمدت استفاده میکند. اهمیت این تاسیسات زمانی دوچندان میشود که به عنوان ابزاری برای مقاومت در برابر حملات هوایی و زمینی دشمنان، و نیز حفظ قابلیتهای عملیاتی در شرایط بحرانی، به کار گرفته میشوند.
عملیات ارتش اسرائیل در لبنان که بر پاکسازی این تاسیسات متمرکز است، نشاندهنده تغییر رویکردی در استراتژی نظامی اسرائیل برای مقابله با حزبالله است. این رویکرد نه تنها به دنبال انهدام توانمندیهای سطحی، بلکه در پی از بین بردن زیرساختهای پنهان و استراتژیک است که به حزبالله امکان میدهد در برابر فشارهای نظامی مقاومت کند. این مقاله به بررسی جزئیات این عملیاتها، پیشینه آنها، نقش بازیگران منطقهای و پیامدهای احتمالی آنها میپردازد.
عملیاتهای اخیر ارتش اسرائیل: تمرکز بر زیرساختهای زیرزمینی
در ماههای اخیر، عملیات ارتش اسرائیل در لبنان با تمرکز فزایندهای بر شناسایی و انهدام تاسیسات زیرزمینی حزبالله همراه بوده است. این عملیاتها عمدتاً در جنوب لبنان، جایی که حزبالله حضور نظامی گستردهای دارد، متمرکز شدهاند.
ارتفاعات علیالطاهر: پاکسازی و ادعاهای متقابل
یکی از مهمترین نقاط درگیری اخیر، ارتفاعات استراتژیک «علیالطاهر» در جنوب لبنان بوده است. ارتش اسرائیل ادعا کرده که کنترل این ارتفاعات را به دست گرفته و شبکه تونلهای زیرزمینی حزبالله در این منطقه را پاکسازی کرده است.
- ادعاهای اسرائیل: سخنگوی ارتش اسرائیل اعلام کرد که نیروهای لشکر ۳۶ طی هفتههای گذشته دو مجموعه زیرزمینی را پاکسازی کرده و کنترل منطقه را در سطح و زیر زمین در اختیار دارند. به گفته ارتش اسرائیل، در این شبکه زیرزمینی اتاقهای عملیات، انبارهای تسلیحات، محلهای اقامت طولانیمدت، مولدهای برق، آشپزخانه و تاسیسات پشتیبانی کشف شده است. اسرائیل همچنین ادعا میکند که ساخت این مجموعه با برنامهریزی و تامین مالی جمهوری اسلامی ایران حدود ۲۰ سال به طول انجامیده است.
- واکنشها و ادعاهای متقابل: وزیر دفاع اسرائیل، یسرائیل کاتز، اعلام کرده است که نیروهای اسرائیلی تا خلع سلاح کامل حزبالله از این منطقه عقبنشینی نخواهند کرد. در واکنش به این عملیات، خبرگزاری رویترز به نقل از منابع مطلع گزارش داده بود که ایران از طریق عمان به واشینگتن هشدار داده که حمله گسترده اسرائیل به علیالطاهر با «پاسخی وسیع» روبهرو خواهد شد. همچنین، منابعی از حضور بیش از ۱۲ عضو سپاه پاسداران، از جمله دستکم دو افسر ارشد، همراه نیروهای حزبالله در این ارتفاعات خبر داده بودند، هرچند یک مقام کاخ سفید این ادعا را «دقیق نیست» خواند و یک منبع نظامی اسرائیلی نیز مدعی شد هیچ نیروی سپاه در تونلهای تصرفشده پیدا نشده است. رسانههای نزدیک به حکومت ایران نیز ادعای ارتش اسرائیل درباره تسلط بر منطقه علیالطاهر را رد کردهاند.
منطقه بوفور: انهدام شبکههای فرماندهی و عملیاتی
در عملیاتی دیگر که در ژوئیه ۲۰۲۶ انجام شد، ارتش اسرائیل از تخریب چندین تونل زیرزمینی حزبالله در منطقه بوفور در جنوب لبنان خبر داد. این تونلها به گفته ارتش اسرائیل، بخشی از یک شبکه فرماندهی و عملیاتی و محل شلیک پهپادهای انتحاری و موشکهای ضدتانک بودهاند. یک افسر عملیاتی ارتش اسرائیل اعلام کرد که حزبالله قلعه بوفور را به پایگاهی برای توسعه و اجرای فعالیتهای نظامی تبدیل کرده بود و در این منطقه شبکهای گسترده از تونلهای زیرزمینی کشف شده است.
سایر عملیاتهای شناسایی و انهدام
علاوه بر موارد فوق، ارتش اسرائیل در ژوئیه ۲۰۲۶ از کشف تونلی به طول ۵۵ متر شامل سه اتاق در روستای حداثا خبر داد که حزبالله از آن به عنوان مرکز فرماندهی استفاده میکرد. همچنین در اوت ۲۰۲۶، ارتش اسرائیل اعلام کرد که یک تاسیسات زیرزمینی حزبالله را در منطقهای که اسرائیل آن را «منطقه امنیتی» در جنوب لبنان مینامد، منهدم کرده است. این عملیاتها نشاندهنده تلاش سیستماتیک اسرائیل برای هدف قرار دادن زیرساختهای پنهان حزبالله است.
پیشینه: عملیات سپر شمالی و درسهای آن
پیش از این عملیاتهای اخیر، ارتش اسرائیل در دسامبر ۲۰۱۸ عملیات گستردهای را با نام «سپر شمالی» برای کشف و انهدام «تونلهای نفوذی» حفر شده توسط حزبالله در مرز شمالی اسرائیل آغاز کرد. این عملیات در آن زمان توجه بینالمللی زیادی را به خود جلب کرد و اهمیت استراتژیک تونلهای زیرزمینی را بیش از پیش نمایان ساخت.
- تایید یونیفیل: نیروی موقت سازمان ملل متحد در لبنان (یونیفیل) وجود چهار تونل در نزدیکی مرز اسرائیل و لبنان را تایید کرد که دو مورد از آنها از خط آبی عبور کرده و قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل را نقض میکردند. این تایید، اعتبار ادعاهای اسرائیل را افزایش داد.
- فناوریهای کشف: اسرائیل در این عملیات از حسگرهای جدید لرزهنگاری و سیستمهای صوتی پیشرفته برای کشف تونلها استفاده کرد که نشاندهنده توسعه فناوریهای ضدتونل در زرادخانه نظامی این کشور است. درسهای آموختهشده از عملیات سپر شمالی، احتمالاً در طراحی و اجرای عملیاتهای اخیر نیز نقش داشتهاند.
ماهیت تاسیسات زیرزمینی حزبالله: ساختار و کاربری
تاسیسات زیرزمینی حزبالله شامل شبکهای پیچیده از تونلها، اتاقهای عملیات، انبارهای تسلیحات، محلهای اقامت طولانیمدت، مولدهای برق، آشپزخانه و تاسیسات پشتیبانی است. این زیرساختها به گونهای طراحی شدهاند که امکان فعالیتهای نظامی و عملیاتی را در شرایط سخت و تحت حملات شدید فراهم آورند.
- اهداف نظامی و عملیاتی: این تونلها برای اهداف مختلفی از جمله پنهانسازی و شلیک پهپادهای انتحاری و موشکهای ضدتانک، انتقال نیروها و تجهیزات به مناطق مرزی، و نیز ایجاد پناهگاههای امن برای فرماندهان و نیروها مورد استفاده قرار میگیرند.
- ادعاهای اسرائیل درباره تامین مالی ایران: اسرائیل ادعا میکند که این شبکهها با سرمایهگذاری و برنامهریزی جمهوری اسلامی ایران ساخته شدهاند و نشاندهنده عمق همکاری و حمایت ایران از حزبالله است. این ادعاها، ابعاد بینالمللی و منطقهای این درگیری را پررنگتر میکنند.
نقش ایران و ارتباط با حزبالله: ابعاد منطقهای حمایت
جمهوری اسلامی ایران به عنوان حامی اصلی حزبالله لبنان شناخته میشود. این حمایتها ابعاد گستردهای دارند و شامل موارد زیر میشوند:
- حمایت مالی: تخمین زده میشود که ایران سالانه بین ۷۰۰ میلیون تا ۱ میلیارد دلار به حزبالله کمک مالی میکند. این کمکها برای تامین هزینههای عملیاتی، تسلیحات، و زیرساختهای حزبالله حیاتی هستند.
- اعزام سپاه پاسداران و آموزش: ایران از طریق اعزام اعضای سپاه پاسداران و ارائه آموزشهای نظامی، به تقویت توانمندیهای رزمی حزبالله کمک میکند. این آموزشها شامل تاکتیکهای جنگی، استفاده از تسلیحات پیشرفته، و ساخت تاسیسات زیرزمینی میشود.
- «محور مقاومت»: حزبالله از زمان تاسیس خود در سال ۱۹۸۲، به عنوان نماینده ایران در منطقه عمل کرده و به عنوان بخشی از «محور مقاومت» شناخته میشود. این محور شامل گروههایی است که با نفوذ اسرائیل و آمریکا در منطقه مقابله میکنند.
- اهمیت استراتژیک برای ایران: ایران رابطه خود با حزبالله را حیاتی میداند، زیرا این رابطه به ایران امکان میدهد تا نفوذ خود را در شام گسترش دهد، بر اسرائیل و منافع آمریکا فشار وارد کند و به تعهدات ایدئولوژیک خود پایبند بماند. اعضای ارشد حزبالله نیز به اتحاد و همبستگی با ایران افتخار میکنند.
- حمایت سیاسی: فراکسیون «وفاداری به مقاومت» در پارلمان لبنان نیز تجاوز نظامی و محاصره اقتصادی آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران را محکوم کرده و بر حق مشروع تهران برای دفاع از خود تاکید کرده است. این حمایتها نشاندهنده عمق نفوذ ایران در ساختار سیاسی لبنان از طریق حزبالله است.
تنشهای لبنان و اسرائیل: یک درگیری دیرینه و تشدیدهای اخیر
درگیریهای نظامی میان اسرائیل و لبنان دارای پیشینهای طولانی است که از سال ۱۹۴۸ آغاز شده و در دهههای ۱۹۸۰، ۲۰۰۶ و بهویژه از سال ۲۰۲۳ تاکنون به اوج خود رسیده است. این تنشهای لبنان و اسرائیل ریشههای عمیقی در مسائل تاریخی، سیاسی و مذهبی دارند.
- تشدید از اکتبر ۲۰۲۴: تنشهای اخیر از اکتبر ۲۰۲۴ با حمله اسرائیل به جنوب لبنان تشدید شد که منجر به کاهش توانمندیهای حزبالله و ترور رهبران آن، از جمله سید حسن نصرالله، دبیرکل حزبالله، گردید. این حملات به دنبال رویدادهای گستردهتر منطقهای صورت گرفتند.
- عملیاتهای زمینی و تخریب زیرساختها: عملیاتهای اخیر اسرائیل در علیالطاهر و بوفور نیز بخشی از این درگیریهای جاری هستند. نیروهای اسرائیلی مناطق مختلف جنوب لبنان را گلولهباران کرده و با تانک و بولدوزر به مناطقی مانند منصوری و حلتا یورش بردهاند که منجر به تخریب خانهها و زیرساختها شده است.
- خواستههای اسرائیل: وزیر دفاع اسرائیل تاکید کرده است که اسرائیل تا زمانی که حزبالله در سراسر لبنان خلع سلاح نشود و تهدیدها علیه ساکنان جلیل از میان نرود، از «منطقه امنیتی» در جنوب لبنان عقبنشینی نخواهد کرد. این خواسته، نشاندهنده هدف بلندمدت اسرائیل برای ایجاد یک منطقه حائل امن در مرزهای شمالی خود است.
- پاسخ حزبالله: در مقابل، حزبالله نیز در گذشته آمادگی خود را برای پاسخ به هرگونه تجاوز اسرائیل اعلام کرده بود و به دفعات به حملات اسرائیل پاسخ داده است.
- مذاکرات و اقدامات اعتمادساز: مبادله زندانیان میان دو طرف نیز به عنوان بخشی از «اقدامات اعتمادساز» در مذاکرات با میانجیگری آمریکا صورت گرفته است که نشاندهنده تلاشهایی برای کاهش تنشها، هرچند موقتی، است.
تحلیل و بررسی: اهمیت استراتژیک و پیامدها
عملیاتهای پاکسازی تاسیسات زیرزمینی حزبالله در لبنان توسط ارتش اسرائیل دارای ابعاد استراتژیک عمیقی هستند که فراتر از درگیریهای مرزی میروند:
- تغییر رویکرد نظامی: تمرکز فزاینده ارتش اسرائیل بر هدف قرار دادن و پاکسازی تاسیسات و تونلهای زیرزمینی حزبالله، نشاندهنده درک اسرائیل از اهمیت استراتژیک این زیرساختها در تواناییهای عملیاتی حزبالله است. این رویکرد به معنای سرمایهگذاری بیشتر بر فناوریهای کشف و انهدام زیرزمینی است.
- نقش محوری ایران: اسرائیل به طور مداوم بر نقش جمهوری اسلامی ایران در تامین مالی، برنامهریزی و حمایت از ساخت این تاسیسات تاکید میکند. این امر، ابعاد منطقهای درگیری را برجسته میسازد و نشان میدهد که این درگیری تنها یک مساله محلی نیست، بلکه بخشی از یک رقابت ژئوپلیتیک گستردهتر در منطقه است.
- تشدید تنشها: عملیاتهای اخیر در علیالطاهر و بوفور نشاندهنده تشدید قابل توجهی در درگیریهای جاری میان اسرائیل و حزبالله هستند. این تشدید میتواند پیامدهای گستردهای برای ثبات منطقه داشته باشد و احتمال درگیریهای بزرگتر را افزایش دهد.
- اهمیت استراتژیک مناطق: مناطقی مانند علیالطاهر به دلیل موقعیت جغرافیایی و اشراف بر بخشهای وسیعی از جنوب لبنان، دارای اهمیت استراتژیک بالایی برای هر دو طرف هستند. کنترل این مناطق به معنای برتری تاکتیکی و عملیاتی است.
چالشها و خطاهای رایج در تحلیل این موضوع
بررسی موضوعات حساس و پیچیدهای مانند عملیات ارتش اسرائیل در لبنان نیازمند دقت و رویکردی چندجانبه است. خطاهای رایجی که ممکن است در تحلیل این موضوع رخ دهند، عبارتند از:
- تکیه بر منابع یکطرفه: اعتماد صرف به گزارشها و ادعاهای یک طرف درگیر، میتواند منجر به تحلیلهای ناقص و جانبدارانه شود. ضروری است که دیدگاههای هر دو طرف و منابع مستقل را مورد بررسی قرار داد.
- عدم ارائه اطلاعات بهروز: تحولات در این منطقه به سرعت اتفاق میافتند. عدم دسترسی به اطلاعات بهروز و تکیه بر دادههای قدیمی، میتواند اعتبار تحلیل را کاهش دهد.
- نادیده گرفتن دیدگاههای متقابل: هر یک از بازیگران درگیر، دلایل و منافع خاص خود را دارند. نادیده گرفتن این دیدگاهها و عدم توجه به پیچیدگیهای سیاسی و اجتماعی منطقه، مانع از درک جامع موضوع میشود.
برای جلوگیری از این خطاها، استفاده از منابع خبری متعدد و معتبر، شامل رسانههای بینالمللی و منطقهای، و تحلیل انتقادی اطلاعات ضروری است.
جمعبندی و چشمانداز آینده
عملیاتهای جاری ارتش اسرائیل برای پاکسازی تاسیسات زیرزمینی حزبالله در لبنان، از جمله در ارتفاعات علیالطاهر و منطقه بوفور، نشاندهنده یک رویکرد نظامی مداوم برای مقابله با توانمندیهای حزبالله است. این عملیاتها در بستر تنشهای لبنان و اسرائیل و با نقش پررنگ ایران در حمایت از حزبالله صورت میگیرد. پیامدهای این درگیریها میتواند عمیق و گسترده باشد و بر ثبات منطقه خاورمیانه تاثیرگذار باشد. درک جامع این پدیده نیازمند توجه به جزئیات عملیاتها، ابعاد منطقهای و دیدگاههای مختلف بازیگران است. چشمانداز آینده این منطقه به شدت به تعاملات این بازیگران و تحولات سیاسی و نظامی آتی گره خورده است و میتواند به سمت تشدید بیشتر درگیریها یا تلاش برای یافتن راهکارهای دیپلماتیک حرکت کند.
سؤالات متداول
هدف اصلی ارتش اسرائیل از پاکسازی تاسیسات زیرزمینی حزبالله چیست؟
هدف اصلی ارتش اسرائیل از این عملیاتها، خنثیسازی توانمندیهای پنهان حزبالله، از بین بردن زیرساختهای استراتژیک آن و کاهش تهدیدهای امنیتی علیه مرزهای شمالی اسرائیل است. این تاسیسات برای پنهانسازی تسلیحات، جابجایی نیروها و مراکز فرماندهی به کار میروند.
نقش ایران در ساخت و حمایت از تاسیسات زیرزمینی حزبالله چیست؟
اسرائیل ادعا میکند که جمهوری اسلامی ایران نقش محوری در تامین مالی، برنامهریزی و حمایت از ساخت این تاسیسات داشته است. ایران به عنوان حامی اصلی حزبالله، کمکهای مالی قابل توجهی به این گروه ارائه میدهد و در آموزش و تقویت توانمندیهای نظامی آن نیز نقش دارد.
عملیاتهای اخیر اسرائیل در کدام مناطق لبنان متمرکز بودهاند؟
عملیاتهای اخیر ارتش اسرائیل عمدتاً در جنوب لبنان، بهویژه در ارتفاعات استراتژیک علیالطاهر و منطقه بوفور، متمرکز بودهاند. همچنین عملیاتهایی در روستای حداثا و «منطقه امنیتی» جنوب لبنان نیز گزارش شده است.
عملیات «سپر شمالی» چه ارتباطی با عملیاتهای کنونی دارد؟
عملیات «سپر شمالی» که در سالهای ۲۰۱۸-۲۰۱۹ انجام شد، پیشزمینهای برای عملیاتهای کنونی است. در آن زمان، اسرائیل تونلهای نفوذی حزبالله را در مرز شمالی خود کشف و منهدم کرد و از فناوریهای جدیدی برای شناسایی زیرساختهای زیرزمینی استفاده کرد که درسهای آن در عملیاتهای اخیر به کار گرفته شده است.
پیامدهای منطقهای تشدید درگیریها میان اسرائیل و حزبالله چیست؟
تشدید درگیریها میان اسرائیل و حزبالله میتواند پیامدهای گستردهای برای ثبات منطقه خاورمیانه داشته باشد. این تنشها بخشی از یک رقابت ژئوپلیتیک وسیعتر هستند و میتوانند منجر به درگیریهای بزرگتر، افزایش بیثباتی و تاثیر بر سایر بازیگران منطقهای شوند.
حسین موذن خوش الحان
من حسین مؤذن خوشالحان، طراح و توسعهدهنده وب هستم و تمرکزم روی ساخت وبسایتهای سریع، حرفهای، سئوشده و کاربرپسند است. در پروژههایم از ابزارهای هوش مصنوعی مانند ChatGPT، Claude، Codex و Bolt.new برای تحلیل بهتر، توسعه سریعتر، تولید محتوا، خودکارسازی فرایندها و حل مسائل پیچیده استفاده میکنم. ترکیب تجربه فنی، طراحی دقیق و ابزارهای هوش مصنوعی به من کمک میکند ایدهها را به محصولات دیجیتال کاربردی و قابل توسعه تبدیل کنم. از طراحی سایتهای اختصاصی و وردپرسی تا توسعه افزونه، بهینهسازی سرعت و پیادهسازی سیستمهای هوشمند، هدفم ارائه راهکاری تمیز، قابل اعتماد و نتیجهمحور برای هر پروژه است.
اولین دیدگاه را بنویس
تجربه، سؤال یا نظر مرتبطت را با احترام بنویس.